Sách – [Facts]
Mỗi thể loại văn học đều mang những nét đặc trưng riêng và chứa những thông điệp khác nhau ẩn chứa trong từng trang sách. Có những dòng sách rất dễ đọc và dễ tiếp cận như các tác phẩm văn học đại chúng, nhưng cũng có những dòng sách mà độc giả không biết nên bắt đầu từ đâu. Trong số đó không thể không kể đến thể loại Triết học khắc kỷ Stoic – một dòng sách có tác dụng chữa lành, xây dựng và giáo dưỡng rất cao nhưng lại chưa phát triển. Vậy nên tiếp cận dòng sách này từ đâu và như thế nào, hãy cùng Love Books Love Life tìm hiểu trong bài viết này.
Stoicism – chủ nghĩa khắc kỷ là gì?
Trước khi nói về dòng văn học Stoic, Love Books Love Life muốn cắt nghĩa với các bạn về cụm từ “chủ nghĩa khắc kỷ”. “Chủ nghĩa khắc kỷ” (Stoicism) là một trường phái triết học Hy Lạp cổ (Hellenistic) được sáng lập bởi Zeno thành Citium ở Athens vào khoảng thế kỷ thứ 3 trước công nguyên, nhưng được biết đến nhiều hơn qua sự áp dụng của Epictetus, Seneca và Marcus Aurelius.
Chủ nghĩa khắc kỷ là một nhánh triết học về đạo đức con người, thứ được tạo ra bằng logic và cách mà con người nhìn nhận bản chất thế giới. Chủ nghĩa khắc kỷ cho rằng vì con người là một sinh vật thuộc về xã hội, nên con đường đi tới Eudaimonia (hạnh phúc) của chúng ta sẽ được tìm ra thông qua việc chấp nhận việc mọi thứ đang diễn ra, không cho phép bản thân bị kiểm soát bởi những khao khát được thỏa mãn hoặc sợ hãi trước những đớn đau, thông qua việc sử dụng trí óc của mình để hiểu thế giới này và làm những phần việc mình cần làm để đóng góp cho kế hoạch mà tự nhiên đã vạch ra sẵn, và thông qua việc cùng làm việc, đối xử với những người khác một cách công bằng, bất thiên vị.
Nói đơn giản, Stoicism thuộc về phạm trù triết học. Triết học khắc kỷ giống như một cánh đồng màu mỡ với Logic là hàng rào bao quanh, Đạo đức là cây trồng và Vật lý là đất. Và Đạo đức là trung tâm trong trong triết học Khắc kỷ: Nếu muốn có một cái cây xanh tốt, bạn sẽ phải lưu ý đến đất và hàng rào xung quanh.
Dòng văn Stoic bao gồm những tác phẩm văn học có vai trò như công trình nghiên cứu, đưa thế giới quan của triết học khắc kỷ đến với nhiều thế hệ người đọc hơn. Và Love Books Love Life phải khẳng định một điều rằng nó không hề dễ đọc.
Vì sao nên đọc sách Stoic?
Chắc hẳn bạn đang nảy ra câu hỏi rằng: “Vậy nếu nó khó đọc, thì đọc làm gì?”
Dòng sách Stoic dành cho những người đang tìm kiếm triết lý sống cho cuộc đời mình – một triết lý đích thực chứ không phải những lý thuyết giáo điều trống rỗng. Dòng sách này sẽ đưa bạn đến với triết lý của trường phái khắc kỷ cổ đại. Love Books Love Life nhận thấy rằng tuy triết lý khắc kỷ đã từ lâu đời nhưng nó mang giá trị thực tiễn rất cao, đặc biệt đối với những ai mong muốn có được một cuộc sống tốt đẹp và tích cực hơn. Nói cách khác, những cuốn sách Stoic đưa ra lời khuyên mọi người nên sống như thế nào để cân bằng suy nghĩ và hành động. Những tác giả của dòng sách này thường nói rằng bản thân họ luôn cố gắng để áp dụng những điều họ viết vào chính cuộc sống của họ và khuyến khích độc giả cũng có thể dần dần đưa những bài học ấy vào thực tiễn.
Bên cạnh đó, mặc dù chủ nghĩa khắc kỷ là một vấn đề triết lý, nhưng nó cũng bao hàm cả yếu tố tâm lý. Vì vậy đọc sách Stoic sẽ giúp bạn học được cách sống lành mạnh, lạc quan hơn. Các nhà triết học khắc kỷ nhận ra rằng một cuộc sống đầy rẫy cảm xúc tiêu cực – bao gồm tức giận, lo lắng, sợ hãi, đau buồn và ghen tị – không phải là một cuộc sống tốt đẹp. Do đó, họ trở thành những nhà quan sát nhạy bén về hoạt động của tâm trí con người. Rất nhiều trong số họ đã trở thành những nhà tâm lý học uyên bác nhất thời cổ đại.
Mục tiêu của chủ nghĩa khắc kỷ không phải là loại trừ cảm xúc khỏi cuộc sống mà là loại trừ những cảm xúc tiêu cực. Sách về chủ nghĩa khắc kỷ dạy cho chúng ta về việc cần phải tự kiểm soát bản thân và luôn phải học cách cương nghị để vượt qua những rạn nứt trong tâm hồn. Chủ nghĩa này tin rằng việc rèn luyện để suy nghĩ một cách rõ ràng, mạch lạc và bất thiên vị sẽ giúp cho con người hiểu ra bản chất của vũ trụ. Một khi hiểu được hiểu được vận hành của vũ trụ, con người có thể thấu được chính tâm can mình. Đó là lý do vì sao sách Stoic có giá trị chữa lành rất lớn. Nhiều bệnh nhân tâm lý thường tìm cách giải phóng những xúc cảm tiêu cực thông qua việc đọc sách về chủ nghĩa khắc kỷ. Khi ấy, họ hiểu bản thân hơn và xoa dịu được những tổn thương bên trong mình.
Chủ nghĩa khắc kỷ cũng lưu tâm đến việc cải thiện những điều tốt đẹp về đạo đức và luân lý của mỗi cá nhân: “Đức hạnh được bao hàm trong một ý chí hòa hợp với tự nhiên.” Nguyên lý này được áp dụng trong các mối quan hệ giữa các cá nhân; “để được tự do trước những nỗi tức giận, sự đố kị và ghen tị” và phải chấp nhận rằng kể cả những người nô lệ cũng “bình đẳng như những con người khác, bởi tất cả mọi người đều là sản phẩm của tự nhiên”.
Khi đọc các tác phẩm của chủ nghĩa khắc kỷ, ta dễ dàng bắt gặp những cá nhân vui vẻ và lạc quan về cuộc sống (mặc dù họ luôn dành thời gian để suy nghĩ đến tất cả những viễn cảnh tồi tệ có thể xảy ra với họ), những cá nhân có khả năng tận hưởng trọn vẹn những thú vui của cuộc sống, đồng thời cũng thận trọng để không trở thành nô lệ cho những thú vui đó. Bởi vậy triết gia khắc kỷ Musonius Rufus mới cho rằng nếu sống theo những nguyên tắc khắc kỷ thì chúng ta tất có được “tâm tính vui vẻ và niềm vui bền vững”.
Những nhà triết học khắc kỷ đã đưa ra một cái nhìn thống nhất về thế giới, bao gồm logic hình thức, vật lý học nhất nguyên và đạo đức tự nhiên. Trong số đó, họ nhấn mạnh rằng đạo đức là trọng tâm chính trong kiến thức của con người, mặc dù vậy, các triết lý về logic của họ mới là thứ được các nhà triết học sau này quan tâm nhiều hơn.
Nên bắt đầu đọc từ đâu?
Sách triết học nói chung, sách Stoic nói riêng là một trong những dòng sách kén người đọc nhất, vì nó tương đối trừu tượng. Chính bởi lý do đó mà hiện nay, các dòng sách Stoic tiếng Việt trên thị trường vẫn chưa phát triển. Vì vậy để hiểu kỹ và hiểu đúng nhất về chủ nghĩa khắc kỷ, Love Books Love Life khuyên các bạn nên đọc các sách Stoic tiếng Anh, dịch từ cổ ngữ đương thời của các nhà sáng lập triết học khắc kỷ. Sách bản gốc của những triết gia khắc kỷ luôn bảo toàn được ý nghĩa trọn vẹn của chủ nghĩa Stoicism. Tuy nhiên, loại sách này thì không phải ai cũng đọc được, hoặc đọc được nhưng chưa chắc đã hiểu được hết và hiểu một cách rạch ròi. Bản thân hai từ “triết học” đã đủ phức tạp và khó nắm bắt rồi.
Có một loại sách khác cũng là sách ngoại văn nhưng là những cuốn được các tác giả đời sau viết dựa theo sách của các triết gia khắc kỷ. Có thể hiểu đơn giản hơn, loại sách này giống như được biên tập, tổng hợp và chỉnh sửa lại. Những cuốn sách ấy có thể dễ hiểu hơn do văn phong và cách diễn đạt của tác giả thường đơn giản, hợp với đại chúng. Tuy nhiên, loại sách này mang hơi hướng cá nhân của riêng người viết nên nếu bạn quyết định đọc sách loại này thì phải hiểu được họ là người như thế nào.
Nhưng tất nhiên không phải độc giả nào cũng có khả năng sách ngoại văn. Vì vậy chúng ta chỉ có thể lựa chọn sách dịch tiếng Việt. Xét về mặt bằng chung, sách chủ đề Stoic được dịch tuy chưa nhiều nhưng cũng có một số tác phẩm nổi bật bán chạy như: “Một cuốn sách về chủ nghĩa khắc kỷ” của William B. Irvine, “Suy tưởng” của Marcus Aurelius,… Tuy nhiên bán chạy là một chuyện, song chất lượng có tốt không lại là chuyện khác. Người dịch có thể rất giỏi ngôn ngữ nhưng bản thân họ nếu không hiểu về chủ nghĩa khắc kỷ thì việc dịch cũng chẳng khác nào word-by-word mà không mang lại ý nghĩa chính xác.
Vậy thì rốt cuộc độc giả nên bắt đầu từ đâu? Chúng ta có học giả Nguyễn Duy Cần là tác giả Việt Nam duy nhất có những cuốn sách liên quan đến trường phái này. Học giả Nguyễn Duy Cần tham khảo rất nhiều sách về trường phái khắc kỷ bằng tiếng Anh lẫn tiếng Pháp nên các tác phẩm của cụ ít nhiều mang dấu ấn của chủ nghĩa khắc kỷ. Là một học giả uyên thâm, cụ Cần có lối hành văn cực kì ung dung và khúc chiết. Câu văn nào cũng rất cô đọng và hàm súc, đọc thì nhẹ tựa lông hồng, mà lại đầy sức nặng. Cụ đem đến cho người đọc một nền tảng tư duy mới về căn nguyên và giá trị của nhiều vấn đề trong cuộc sống, trong đó ít nhiều chạm đến những khía cạnh của chủ nghĩa Stoicism. Chẳng hạn, khi đọc các tác phẩm như “Tôi Tự Học”, “Óc Sáng Suốt”, ta thấy rõ được Đức Hạnh Thông Thái (Wisdom virtue) của Stoicism; Cái Dũng Của Thánh Nhân, Cái Cười Của Thánh Nhân cho thấy đức hạnh Can Đảm (Courage virtue). Love Books Love Life khuyên các bạn nếu muốn tìm hiểu về chủ nghĩa khắc kỷ, hãy bắt đầu từ sách của học giả Nguyễn Duy Cần.
Love Books Love Life tin rằng, sau khi thử đọc những cuốn sách về chủ nghĩa khắc kỷ, chúng ta sẽ không còn sợ triết học nữa, bởi vì sự thật là nó không hề đáng sợ. Stoicism, hay bất kỳ chủ nghĩa triết học nào cũng đều mang lại những giá trị thực tiễn chứ không hề giáo điều hay sáo rỗng. Cũng giống như việc một ngày có 24 giờ. Và chỉ đơn giản như vậy thôi.
? Writer: Rosie.
✍ Editor: Nam LB.
⚠ Bản quyền nội dung bài viết thuộc về Love Books Love Life. Yêu cầu không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý của tác giả.
⚠ Hãy tôn trọng tác giả bằng cách khi Re-post chú thích ghi nguồn đầy đủ!
“Love Books Love Life – Lắng nghe để sẻ chia”
#lovebookslovelife
#thúcđẩyvănhoáđọc
#sách #facts
4 Comments